พันธมิตรป่าชุมชนโลก.....เครือข่ายเพื่อสิทธิของผู้คนที่หากินกับป่า

            “รวมกลุ่มระดับโลก.... ปฏิบัติการในท้องถิ่น” เป็นสโลเกนของพันธมิตรป่าชุมชนโลกที่ชวนให้คิดและกลับมาทบทวนงานเครือด้านป่าชุมชนบ้านเรา

        เป็นครั้งที่สองที่ได้มีโอกาสเข้าร่วมประชุมกับพันธมิตรป่าชุมชนโลกที่เป็นองค์กรร่วมจัดการประชุมนานาชาติเรื่อง “การจัดการป่าชุมชนและวิสาหกิจ: ประเด็นระดับโลกและโอกาส” ร่วมกับ ไอทีทีโอและอาร์อาร์ไอ ที่เมืองรีโอบรานโค ประเทศบราซิล เดือนกรกฎาคม 2550 ที่ผ่านมา ซึ่งมีตัวแทนภาครัฐที่เกี่ยวข้องกับงานป่าไม้เข้าร่วมประชุมด้วย การร่วมประชุมครั้งนี้ทำให้เข้าใจและมีความรู้สึกร่วมกับชาวไร่ชาวนาและคนชายขอบที่ต้องพึ่งพาป่าเพื่อการเก็บหาและการใช้ประโยชน์โดยตรงจากป่า เกิดความรู้สึกที่สัมผัสได้ถึงมิตรภาพของผู้คนที่พึ่งพาป่าจากทั่วโลก โดยเฉพาะเพื่อนๆ จากอัฟริกาและลาตินอเมริกา ทั้งๆที่มีปัญหาในการสื่อสารทางภาษา แต่พวกเรากลับมีเรื่องสนุกๆ แลกเปลี่ยนกันด้วยภาษามือและท่าทาง นั้นคือพันธมิตรจากคนที่ใช้ป่าและทำงานป่าชุมชนจากมุมต่างๆของโลก นอกจากนั้น ยังได้มีโอกาสพบและพูดคุยและเยื่ยม เยือนป่าชุมชนในเขตป่าอเมซอน ที่เป็นพื้นที่ที่ ชิโก เมนเดส ผู้นำกระบวนการต่อสู้ของคนรักป่าและใช้ป่าในพื้นที่อเมซอน ซึ่งเขาก็ต้องจบชีวิตโดยการลอบยิงของนายทุนผู้เสียประโยชน์

        การประชุมครั้งนั้น ทำให้เพื่อนพ้องได้เติมพลังในการทำงานป่าชุมชนต่อไป ด้วยความเข้าใจและเห็นถึงคุณค่าของพันธมิตรป่าชุมชนโลก(Global Alliance of Community Forest –GACF) ซึ่งขอเรียกว่า “จีเอซีเอฟ” จึงอยากแบ่งปันข้อมูลที่เกี่ยวข้องเพื่อให้สมาชิกจดหมายข่าว ป่ากับชุมชนได้รู้จักกับ “จีเอซีเอฟ” เครือข่ายของคนและชุมชนที่อาศัยและใช้ประโยชน์จากป่า

        จีเอซีเอฟ เริ่มก่อกำเนิดขึ้นในเดือนพฤศจิกายน 2547 ซึ่งถือได้ว่าเป็นการรวมตัวของเครือข่ายองค์กรระดับชุมชนจากหลากหลายประเทศทั่วโลก โดย สมาคมผู้ประสานงานวนเกษตรของชุมชนท้องถิ่นดั้งเดิม และชุมชนชนบท แห่งอเมริกากลาง (The Central American Indigenous and Peasant Community Agro-forestry Coordinator Association) และ สมาพันธ์ผู้ใช้ประโยชน์จากป่าชุมชนแห่งเนปาล (The Federation of Community Forest Users of Nepal) ซึ่งเป็นสององค์กรหลักที่ริเริ่มการสร้างเครือข่ายพันธมิตรตั้งแต่เริ่มต้น โดยตระหนักว่าในเวทีระดับนานาชาติและภูมิภาคนั้น มักจะไม่มีพื้นที่สำหรับองค์กรระดับรากหญ้าเข้าไปมีส่วนร่วม ในขณะที่การตัดสินใจหลายๆ อย่างมักมีผลกระทบต่อท้องถิ่น โดยมี วิสัยทัศน์ คือ “สนับสนุนนโยบายและรูปธรรมการจัดการป่าไม้โดยการมีส่วนร่วมของชุมชน เพื่อให้เกิดการจัดการป่าที่ดีและยั่งยืน รวมทั้งสร้างหลักประกันในเรื่องการพัฒนาคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นของชุมชนที่พึ่งพิงป่า” และมี วัตถุประสงค์ ที่ชัดเจน คือ 1). เพื่อเชื่อมโยงองค์กรระดับชุมชน ในการนำเสนอความต้องการและประเด็นที่สนใจ ในเวทีระดับภูมิภาคและระดับโลก และ 2). เพื่อส่งเสริมการแลกเปลี่ยนความรู้และสร้างเสริมศักยภาพ ระหว่างองค์กรสมาชิก

        นอกจากนั้น จีเอซีเอฟ ยังได้ที่การกำหนดภารกิจร่วมกัน ซึ่งประกอบด้วย การเสริมสร้างความเข้มแข็งและหนุนเสริมการจัดการองค์กรที่เป็นอิสระ ของสมาพันธ์/เครือข่ายองค์กรชุมชน ในระดับโลก ภูมิภาค ระดับประเทศ และท้องถิ่น ให้มีศักยภาพในการสร้างการยอมรับสิทธิของคนท้องถิ่นในการเข้าถึงและควบคุมการจัดการทรัพยากรธรรมชาติ, หนุนเสริมให้ชุมชนท้องถิ่นและกลุ่มผู้ใช้ประโยชน์จากป่ามีความสามารถในการสร้างความเปลี่ยนแปลง ในทิศทางที่ยั่งยืน เกิดธรรมาภิบาลที่ดี พึ่งตนเองได้และมีความเป็นประชาธิปไตยในการจัดการทรัพยากรธรรมชาติ, ส่งเสริมให้เกิดบรรยากาศที่เอื้อให้ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียกลุ่มต่างๆ สามารถมีส่วนร่วมในกระบวนการทางนโยบาย, ลดปัญหาความยากจน และสร้างความเท่าเทียมในบทบาทหญิงชาย

        ในช่วงสามปีที่ผ่านมา จีเอซีเอฟ ได้มีบทบาททั้งในเวทีโลกและในระดับต่างๆ เช่น จัดเวทีระดับนานาชาติเกี่ยวกับ “การขับเคลื่อนขององค์กรภาคชุมชน ในการเข้าถึง ใช้ประโยชน์ และจัดการทรัพยากรธรรมชาติ” ทีประเทศกัวเตมาลา ในเดือน พฤศจิกายน 2547, ร่วมในการประชุม “เวทีด้านป่าไม้ขององค์การสหประชาชาติ ครั้งที่ 5 (UNFF-5)” ในปี 2548, เป็นสมาชิกขององค์กรเกษตรกรและผู้ถือครองที่ดินป่าไม้ขนาดเล็ก ในเวทีด้านป่าไม้ขององค์การสหประชาชาติ ตั้งแต่เดือนพฤศจิกายน 2549, จัดการประชุมคู่ขนานร่วมระหว่าง จีเอซีเอฟและไอเอฟเอฟเอ ในเวทีด้านป่าไม้ขององค์การสหประชาชาติ ครั้งที่ 7 ในเรื่อง “ป่าครอบครัวและป่าชุมชน: ความเกี่ยวข้องกับการสร้างความยั่งยืนในการจัดการป่าไม้ และเป็นองค์กรร่วมจัดการประชุมนานาชาติเรื่อง “การจัดการป่าชุมชนและวิสาหกิจ: ประเด็นระดับโลกและโอกาส” ร่วมกับ ไอทีทีโอและอาร์อาร์ไอ ที่เมืองรีโอบรานโค ประเทศบราซิล เดือนกรกฎาคม 2550

        สมาชิก ของ จีเอซีเอฟ จะต้องเป็นองค์กรชุมชนที่จัดการป่าชุมชน ดังนั้นองค์กรสนับสนุนต่างๆ ไม่สามารถเป็นสมาชิก เช่นเดียวกับแผนงานสนับสนุนความร่วมมือในประเทศไทย, รีคอฟ ก็ไม่สามารถเป็นสมาชิก จีเอเอฟ แต่ในปัจจุบัน แผนงานฯ ได้ถูกขอให้เป็นผู้ประสานให้กับเครือป่าชุมชนในบ้านเรากับ จีเอซีเอฟ ในช่วงแรกเริ่ม โดยไม่มีส่วนในการตัดสินใจใดๆทั้งสิ้น

        จีเอซีเอฟ มีสมาชิกเข้าร่วม ประกอบด้วย สมาชิกจาก ลาตินอเมริกา ได้แก่ สมาคมผู้ประสานงานวนเกษตรของชุมชนท้องถิ่นดั้งเดิม และชุมชนชนบทแห่งอเมริกากลาง ประกอบด้วยองค์กรชุมชนกว่า 50 แห่ง ใน 8 ประเทศ(ACICAFOC), สมาคมของผู้เก็บหาน้ำผึ้ง ในประเทศเอกวาดอร์ (APIS), วิสาหกิจที่เกี่ยวข้องกับป่าชุมชน ของประเทศเปรู และ ประเทศโคลัมเบีย, สหภาพของผู้ผลิตผลิตภัณฑ์จากป่าไม้ ของประเทศเม็กซิโก (อยู่ในระหว่างการพิจารณา), สมาชิกจาก แอฟริกา ได้แก่ สหกรณ์วนเกษตร มีสมาชิกเป็นสหกรณ์ 9 แห่งในผืนป่าชื่อนโกยลาของประเทศคาเมรูน, องค์กรหนุนเสริมการดำเนินงานของท้องถิ่นด้านการพัฒนา ในสาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโก และสมาชิกในเอเซีย ได้แก่ สมาพันธ์ผู้ใช้ประโยชน์จากป่าแห่งเนปาล สมาชิกประกอบด้วยกลุ่มผู้ใช้ประโยชน์จากป่ากว่า 15,000 กลุ่มในประเทศเนปาล และ มูลนิธิเพื่อประชาชนและการพัฒนาชุมชน ประเทศปาปัวนิวกินี นอกจากนี้ จีเอซีเอฟ ยังเป็นพันมิตรกับเครือข่ายป่าครอบครัวระหว่างประเทศ (IFFA-ไอเอฟเอฟเอ) ซึ่งเกิดจากการรวมตัวกันของเจ้าของป่าครอบครัวขนาดเล็ก ในทวีปยุโรปและอเมริกาเหนือ ที่มีสมาชิกมากกว่า 25 ล้านคนทั้วโลก

     ที่กล่าวมาข้างตอนเป็นเพียงข้อมูลบางส่วนเท่านั้น หากท่านที่สนใจอยากทราบรายละเอียดมากกว่านี้ หรือสนใจอยากเข้าร่วมเป็นสมาชิก ก็สามารถติดต่อโดยตรงได้ที่ผู้เขียน ที่แผนงานฯ ประเทศไทย/ รีคอฟ หรือที่ คุณมาริก ซึ่งเป็นผู้ประสานงานให้กับพันธมิตรป่าชุมชนโลก ที่ marike.michel@gmail.com

     โดย : สมหญิง สุนทรวงษ์ ผู้จัดการแผนงานสนับสนุนความร่วมมือในประเทศไทย
     ที่มา : จดหมายข่าว ป่ากับชุมชน ฉบับที่ 28,
     แผนงานสนับสนุนความร่วมมือในประเทศไทย
     ศูนย์ฝึกอบรมวนศาสตร์ชุมชนแห่งภูมิภาคเอเชียแปซิฟิก